'Holland zonder windmolens is Holland niet!'
In het begin van de vorige eeuw werden molens meer en meer buiten gebruik gesteld, om daarna vaak gesloopt te worden. Windkracht werd vervangen door de kracht van stoom en elektriciteit. Het was een ontwikkeling die door sommigen werd verwelkomd. Zoals bij voorbeeld door Herman de Man. Frank schreef daar eerder over in 'Meulentjesminnaren'. Maar anderen, zoals bij voorbeeld de in 1923 opgerichte vereniging De Hollandsche Molen, zetten zich juist in voor het behoud van de traditionele Hollandse molen. De polemiek tussen voor- en tegenstanders kon soms heftig verlopen.
Rond 1925 mengen zich ook de techneuten in dit debat. In 1924 schrijft F. A. Holleman in De Ingenieur: 'De belangstelling van technische zijde voor onzen ouden molen ontwaakt.' En: 'De tijd is gunstig. Nieuwe onderzoekingsmethoden hebben wij, nieuwe laboratoria, nieuwe grondstoffen, nieuwe kennis. Laten wij dan ook nieuwe windkrachtmachines maken …' Want: 'Groote hoeveelheden arbeisvermogen vliegen er door de lucht. Niet onder den naam Rolls Royce, Napier, Bristol, B.M.W, enz. Neen, doodgewoon als wind, westenwind, de trouwe bondgenoot van dien nimmer rustenden vijand, de zee.
De voorouders wisten het wel. … Zij bouwden windmolens en maalden er half Holland mee boven water. Zij werden groot in dit vak, evenals in alles wat water en wind betrof. Ja zoo goed waren die oude molens, dat zij zelfs nu nog dienst doen.'
Wanneer Holleman het heeft over 'nieuwe windkrachtmachines' dan denkt hij daarbij niet aan een gemoderniseerde traditionele windmolen. Hij schrijft: 'Hoeden af voor de oude molenbouwers en hun producten. Eert hun kunstwerken. …' Maar: 'Niet hun werk, maar hun geest [moet men] navolgen. Niet peuteren aan hun werk heeren bestuurders van ,,de Hollandsche Molen” . Men verandert niet aan kunstwerken van anderen. 't Zij, dat dit werk uit de schilderskunst, bouwkunst of uit de ingenieurkunst, hoort u het kunst, stamt.'
Holleman zou in de huidige tijd ongetwijfeld een warm voorstander geweest zijn voor de plaatsing van windturbines. Want: 'Holland met een lucht vol arbeidsvermogen, dat niet in welvaart wordt omgezet, is Holland niet.'
Piet van Os
molenaar
|
|
|
