Archief molenaarscolumns 2007
|
 |
 |
 |
De molenaars schrijven wekelijks over hun belevenissen. Lees verder
|
 Het vermogen van de molen | 'Hoeveel vermogen heeft de molen?' is een vraag die ons regelmatig gesteld wordt. Maar, zoals wel vaker met vragen: hij is gemakkelijker gesteld dan beantwoord. Lees verder |
 Nieuw en oud | Zaterdagochtend, op de fiets, op weg naar de molen. Eerst ga ik voorbij de bouwput op het Vredenburg en daarna langs Hoog-Catharijne. Vervolgens onder het spoor door. Na het oversteken van het Westplein moet ik nog een klein stukje langs de Leidse Vaart om op het molenerf te komen. Lees verder |
 Een windstille dag | Natuurlijk zijn de dagen dat je als houtzager stammen door het zaagraam haalt het mooist. Dan komt de molen echt tot leven. Stammen kiezen, binnenhalen, op de zaagslee leggen, uitlijnen, zagen inhangen. Het werk dat we het liefst doen. Lees verder |
 Zetting | De zagen van de molen gaan niet als het spreekwoordelijke warme mes door de boter. Voor het zagen van een stammetje hout mogen we wel 2 tot 3 uur uittrekken. Ook gaan de zagen niet snijdend door het hout maar verspanen ze het hout. De tanden van de zaag werken daarbij als kleine beiteltjes. Het resultaat van het verspanen vinden we als zaagsel, onder het zaagraam, in het zaagselkot van de molen terug. Lees verder |
 De tanden van de zaag | Op de molen zagen we altijd evenwijdig aan de vezels van het hout. Dat is bij U thuis meestal anders. De zaag zal dan meestal gebruikt worden om hout af te korten. Er wordt dan haaks op de vezels van het hout gezaagd. Voor de tanden van de zaag maakt het nogal een verschil waarvoor de zaag gebruikt gaat worden. Lees verder |
 Penterbak | Frank schreef in een eerder stukje over een penterbak. Maar wat is nu precies een penterbak?
Het is een beetje een lomp bootje, een vierkante bak, om mee te kunnen penteren. |
 Vreemde molen | Eén van de speelmannen, die op zaterdagen oude muziek in de molen ten gehore brengt, was een reisverslag aan het lezen van Cornelis de Bruijn. In de zomer van 1701 ging deze Haagse schrijver en schilder van huis voor een reis die zeven jaren zou gaan duren. Het eerste deel van zijn reis bracht hem in Rusland. Lees verder |
 Weggedreven | In het balkengat van De Ster liggen een stuk of twintig stammen te wachten op een zaterdag met wind. Onder die stammen zijn drijvers en zinkers. Essen zijn voorbeelden van drijvers. De meeste eiken, beuken, iepen en robinia's zijn of worden zinkers. Lees verder |
 Logisch | Over het houtzagersvak is niet veel schriftelijk overgeleverd. In de tijd van de gilden ging vakmanschap mondeling over van meester op leerling. Juist in de tijd dat er over ambachten leerboekjes gingen verschijnen, verdwenen de houtzaagmolens. Als 21ste-eeuwse houtzagers moeten we dus soms - zoals dat heet - opnieuw het wiel uitvinden. Lees verder |
| Te water | Bij wateren denkt u vast aan wat wij allen meestal op het toilet doen. Houtzagers denken bij dit woord vooral aan wat stammen moeten doen voordat ze kunnen worden gezaagd. Water vervangt de natuurlijke sapstromen van de boom, die soms schadelijke stoffen bevatten. Water je een stam niet, dan trekt het gezaagde hout meestal krom. Lees verder |
 Houtvlotten II | Foto's of ansichtkaarten van houtvlotten in Utrecht zijn mij niet bekend. Wel zijn er een aantal tekeningen van houtvlotten in Utrecht. Lees verder |
 Een verlies | Het was een prachtige herfstdag, toen ik onlangs verstek moest laten gaan op De Ster. Ik moest namelijk naar een begrafenis. De begrafenis van iemand die op een bijzondere manier van betekenis is geweest voor De Ster. Lees verder |
 Jan Adriaenszoon en Cornelis Corneliszoon | Jan Adriaanszoon Leeghwater is een historische figuur, bekend van een aantal droogmakerijen. In de vaderlandse geschiedenis heeft hij een prominente plaats gekregen. Cornelis Corneliszoon, de uitvinder van de eerste houtzaagmolen op windkracht, heeft een veel minder prominente plaats gekregen. Lees verder |
 De Nieuwe Taak | De Ster figureert nog een keer in de serie Werken met Wind en Water. Deze keer gaat het om de culturele activiteiten op het molenerf. Fragmenten van een interview met Guus Haest zijn verwerkt in een korte sfeerimpressie. Aflevering 5 "De Nieuwe Taak" wordt uitgezonden op zaterdag 6 oktober, bij de AVRO op Nederland 2 om 17.00u. Lees verder |
 Houtvlotten | Vanuit het Baltische gebied werden grote hoeveelheden hout met schepen aangevoerd. Vooral naar Amsterdam en naar de Zaan. Via de Rijn kwamen de kapitale, tot de verbeelding sprekende, houtvlotten naar ons land. Voor deze vlotten was Dordrecht de eindbestemming. Daarna moest het hout verder getransporteerd worden naar de zaagmolens. Lees verder |
 Kunst-uur: Werken met wind en water | In deze serie komen molens aan bod. In de aflevering 'De industriemolen' van 8 september komt ook Henk Geerts van Houtzaagmolen de Ster aan het woord. Bekijk de uitzending via 'uitzending gemist': kijk verder |
 Ongelukje | Zagen met een zaagmolen ziet er vreedzaam uit, al kunnen de tanden van een zaag vervaarlijk blikkeren. Maar schijn bedriegt. Met het zagen van een stammetje gaan grote krachten gemoeid, waarbij de menselijke spierkracht magertjes afsteekt. Lees verder |
 Wie het eerst komt, wie het eerst maalt | Eén van de oudste molenspreekwoorden is de uitdrukking: wie het eerst komt, wie het eerst maalt. Volgens Paul Huys komt de uitdrukking al voor in het oudste Duitse rechtsboek, de zgn. Saksenspiegel van omstreeks 1221-1224. Lees verder |
 Vingerhoedsmolen II | Op een ansichtkaart uit het begin van de vorige eeuw is niets herkenbaars te zien van de 'vinger-hoed-moole' die daar ooit aan de Biltse Grift stond. In de eerste helft van de negentiende eeuw is de molen verbouwd tot woonhuis. Het waterrad van de molen werd aangedreven door het water van de Biltse Grift, dat om het sluisje werd heengeleid. Lees verder |
 Losse wiggen | Wasmachines, DVD-spelers, auto's en computers gebruik je vaak jarenlang zonder dat er iets aan hoeft te worden gedaan. Met een molen is dat anders. Je moet voortdurend kijken, luisteren of ruiken of alles nog wel in orde is. En soms gaat er iets mis. Lees verder |
| Hartenbreker | Een mooie iep. Vier meter lang, met een worteleind van 85 cm dik en een krooneind van een halve meter. Geschat gewicht, na twee jaar wateren, anderhalve ton. Een hele middag over gedaan om hem - met moed, beleid en uithoudingsvermogen - op de slee te parkeren. En dan.... zagen maar. Lees verder |
 Een frisse duik | Zo iemand die in de zomer, zodra hij een rivier, kanaal of meer ziet, daar meteen inspringt voor een verfrissende duik. Zo iemand die in die rivier, dat kanaal of meer rondspartelt als een dolfijn. Zo iemand ben ik. Goed zwemwater is voor mij een ware zegen tijdens de hittegolven die ons steeds warmere klimaat voor ons in petto heeft. Lees verder |
 Een mijlpaal | Soms gebeurt er iets op houtzaagmolen De Ster wat je werkelijk een mijlpaal kunt noemen. Nee, ik bedoel niet het overschrijden van de 100.000-omwentelingengrens. Evenmin bedoel ik het zagen van ons tweehonderdvijftigste stammetje. Wat ik bedoel is ons eerste nieuwe zeil. Lees verder |
 Museumnacht | De Utrechtse Museumnacht trok dit jaar, met als thema 'De Zeven Hoofdzonden', een recordaantal bezoekers. In relatieve stilte vestigde De Ster op diezelfde 7 juli 2007 eveneens een record: 7500 omwentelingen in één dag. Lees verder |
 Utrechtse molens gemoderniseerd | Aan de noordkant van Utrecht staan, in de voormalige gemeente Zuilen, een tweetal poldermolens. Wanneer U met de auto over de Zuilense ring rijdt kunt U ze zien staan. De grootste molen van onze provincie staat daar naast de kleinste molen van onze provincie. In het begin van de jaren dertig zijn beide molens gemoderniseerd. Lees verder |
 Conserveren van hout | Onbehandeld hout, aan weer en wind blootgesteld, vergaat naar verloop van tijd. Houtsoorten die van zichzelf veel natuurlijke conserveringsmiddelen bevatten houden het langer vol dan houtsoorten die, die middelen niet bevatten. Lees verder |
 De leerling en de reuzel | Als leerling molenaar ben ik te gast op verschillende molens en eens in de zoveel tijd breng ik een zaterdag door op de Ster.
Als leerling doe je dan ook alle voorkomende klussen, zoals dus ook zaterdag 16 juni. Lees verder |
 Slap windje | In de zomer heb je veel van die dagen met een slap windje. De molen draait, maar voor de prins. Zagen, daar is geen denken aan. Je zou kunnen denken dat wij het er ook als molenaars dan van nemen. Maar zo is het toch niet. Lees verder |
 Drogen II Op de molen drogen we het hout, na het zagen, op natuurlijke wijze. Frank schreef daar vorige week over. Maar wanneer je haast hebt zul het hout op een kunstmatige wijze droog moeten zien te krijgen. In een Amerikaans molenmakers handboek uit 1850 vond ik een methode om het hout voor de kammen van een tandwiel in korte tijd droog te krijgen. Lees verder |
 Drogen | Niemand haalt het in z'n hoofd om De Ster een watermolen te noemen. Toch bestaan de stammen die we op de molen verzagen gemiddeld voor bijna de helft uit water. Geen wonder: ze hebben soms enkele jaren in de Leidsche Vaart gelegen. Lees verder |
 Leidsche Vaart | Houtzaagmolens werden altijd aan het water gebouwd. Via het water konden de te zagen bomen bij de molen gebracht worden. Hout voor de Ster kon via de singels vanuit het zuiden via Vreeswijk komen of vanuit het noorden via de Vecht. Lees verder
|
 Brand! Sinds 2006 is de Oudegeinse poldermolen in ere hersteld. Op deze molen, die in Nieuwegein aan de Doorslag staat, zoeken de molenaars van De Ster soms hun rust. Rustig leek het ook in de nacht van 16 op 17 mei. Ik was, thuis in bed, net in slaap gevallen. Toen ging de telefoon. Het was 01.01 uur, zag ik op de wekker. Slaapdronken nam ik de telefoon op Lees verder |
 Een nieuwe maar gevaarlijke uitvinding | De wieken van een molen kunnen op verschillende manieren uitgevoerd zijn. We schreven er op deze site al eerder over. De oudste uitvoering is die van de dwarsgetuigde wieken. Aan de beide zijde van de molenroe bevindt zich dan evenveel zeil. Lees verder |
 Prijzen van het Zweedse hout gestegen | In het archief van de Wit bevindt zich een briefwisseling tussen Willem Jan de Wit en A.N. Versteegh. Versteegh is de handelspartner van de Wit in Hernösand die voor hem Zweeds hout inkoopt. De briefwisseling beslaat de periode 1880 tot 1885. Het volgende citaat komt uit een brief die de Wit op 13 oktober aan Versteegh stuurt. Lees verder |
 Molendag of niet? Het jaarlijkse uitje van de molenaars en rondleiders van De Ster voerde ons dit jaar naar de Vlaamse provincie Limburg. Vanaf de stelling van de Napoleonsmolen in het Limburgse Hamont is Nederland vanuit de verte te zien. Lees verder |
 Bedreigde molens | '… men beseft de beteekenis pas, als het gemis wordt gevoeld.' Met deze woorden spreekt mr. P.G. van Tienhoven de eerste algemene vergadering van de Hollandsche Molen, op 24 juni 1924, toe. De voorzitter vraagt aandacht voor de molens die in snel tempo uit het Hollandse landschap dreigen te verdwijnen. Lees verder |
 Leerlingen | Voor leerling-molenaars is het een lokkend perspectief: je diploma halen en volleerd molenaar worden. Dan kun je draaien wanneer je wilt en ook verder ben je zo vrij als een vogel. Ik herinner me hoe ik daar als leerling naar verlangde. Lees verder |
 Hout: het groene goud | Hout is sinds mensenheugenis een onmisbare grondstof. Hout werd en wordt gebruikt als constructiemateriaal. Hout heeft als voordeel dat het naast drukspanningen ook trekspanningen, en daarmee buigingen, kan opnemen. Steen daarentegen mag alleen op druk belast worden. De duurzaamheid van hout is, in tegenstelling tot die van steen, echter gering. Lees verder |
 Houthandel: een gevaarlijke handel | Uit een stam, waarvan de buitenkant er gaaf uit ziet, denk je mooie planken te kunnen zagen. Soms valt dat tegen. Lees verder |
 Teakhout II | Willem Jan de Wit was, via de handelsonderneming Ambagtsheer van der Meulen, betrokken bij de handel in teakhout. Op de balans van 1874 staat vermeld dat de onderneming een voorraad van 80 m3 aan teakhout had liggen afkomstig uit India. Lees verder |
 Feestvreugde | Zoals bij zoveel kleinigheden denken molenaars er verschillend over: het uitdrukken van feestvreugde met je molen. Er zijn molenaars die hun molen bij het minste of geringste in de vlaggen of ander mooimakersgoed zetten. Anderen wijzen op het verleden en stellen dat wiekenkruisen alleen bij grote uitzondering fraai werden uitgedost. Lees verder |
 Overhek en recht | Na een dag malen zet je als molenaar de molen meestal 'recht' weg. Dat betekent: één van de vier enden recht naar beneden. Vanouds is dat de 'korte ruststand'. De molen is in bedrijf, maar er wordt even niet gedraaid. Natuurlijk is deze stand van het wiekenkruis ook het makkelijkst om de molen veilig weg te zetten met bliksemafleider en roeketting. Lees verder |
 Teakhout | 'AFM: ban op beleggingen in teakhout' is een kop in de Volkskrant van 24 februari 2007. De Autoriteit Financiële Markten waarschuwt voor beleggingen in teakhout. Tot voor kort was er geen overheidstoezicht op beleggingen in Teak en aanbieders van deze beleggingen waren tot 1 januari j.l. niet verplicht om jaarrekeningen te publiceren. Lees verder |
 Winterstapeling | Het hout voor de houtzaagmolens werd meestel over het water aangevoerd in de vorm van houtvlotten. Vervolgens liet men de stammen een geruime periode in een balkengat, of kolk, liggen om te wateren. Lees verder |
 Gaat dat zien | Ter gelegenheid van het Jaar van de Molens een tentoonstelling organiseren met schilderijen, tekeningen en etsen met molens. Die tentoonstelling laten reizen langs drie grote musea, verspreid door het land. Prima ideeën van de vereniging De Hollandsche Molen. Lees verder |
 Nòg een meester | Ik weet het: met 'Meesters en molens' is nu in het Bossche Brabants Museum een fraai overzicht te zien van molens op Nederlandse schilderijen, tekeningen en etsen door de eeuwen heen. Maar daardoor zou je de tentoonstelling haast vergeten van het werk van Willem Roelofs (1822-1897), 'De adem der natuur', te zien in het Museum Jan Cunen in Oss. Lees verder |
 Stoel | 'En wat doen jullie nou met het gezaagde hout?', is een vraag die we vaak krijgen. Frank schreef daar al eerder over in het stukje met de titel Bank. Lees verder |
| Verslag van de maalploeg over 2006 | Het jaar 2006 is afgesloten met een tellerstand van 576.737. Aan het begin van het jaar stond de teller op 473.670. In het verslagjaar zijn er dus 103.067 omgangen met het wiekenkruis gemaakt. Voor het eerst zijn er meer dan 100.000 omwentelingen in één jaar met het wiekenkruis gemaakt. Lees verder |
 Wind | Wat is wind? De vraag lijkt simpel en dat is ze ook. Wind is niets anders dan zich verplaatsende lucht. Maar toch kon zo'n ogenschijnlijk eenvoudige vraag vroeger tot wanbegrip of misverstand leiden. Lees verder |
 Verkoop van hout | 'Vuren en greenen deelen, vuren en greenen ribbouten, latten. Buitenlandsche deelen, Oostenrijkse juffers, eiken balken, klossen en Wezelsche bergroeden, dennen, Nerva balken, vuren en greenen Koperwijkse balken Rigasche molenroeden en spieren.' worden vanaf 28 april 1829 publiek verkocht op het molenerf van houtzaagmolen de Oude Keizer. Lees verder |
 Vlag in het wiekenkruis | Molen De Ster had op zaterdag 26 januari '07 de gloednieuwe Jaar van de Molens-vlag in het wiekenkruis hangen. Voor alle molens is 2007 een feestjaar met als gezamenlijk doel meer geld en aandacht. Lees verder |
 Zeilvoering | Soms waait het te hard om alle wieken vol met zeil te kunnen leggen. Er moet dan gezwicht worden. Molenaars kunnen dat op verschillende manieren doen. En, eigenwijs als molenaars zijn, hebben ze daar verschillende ideeën over. Lees verder |
 Brandhout | Wanneer je uit een ronde stam rechte vormen, zoals planken en balken, zaagt dan houd je altijd wat over. En zeker wanneer de stam niet mooi rond is, dan blijkt dat 'wat' nog best wel veel te zijn. Gelukkig is er voor ons zaagafval voldoende belangstelling nadat het is kort gezaagd en gekloofd. Lees verder |
 Dagboek van John Smeaton (1724-1792) | John Smeaton was een beroemd engels civiel-ingenieur met een aantal molentechnische uitvindingen op z'n naam. In 1755 maakt Smeaton een reis door de Lage Landen. Op zondag 6 juli neemt hij in Amsterdam de schuit naar Utrecht waar hij 's avonds aankomt. Lees verder |
 Haan | Sinds een paar dagen heeft het molenerf er een geluid bij: dat van een jonge nog wat onwennig kraaiende haan, die het koppel kippen op de schapenwei is komen versterken. Lees verder |
 De honderdduizend | We maakten ons er op De Ster toch nog een beetje zorgen over. Vooral toen in de eerste helft van december een hogedrukgebied recht boven Nederland kwam te liggen. Dat leverde saai, grijs weer op met af en toe mist en motregen. Maar vooral met weinig wind. Een slap oostenwindje, dat was alles wat er in zat. Lees verder |
Voor een overzicht van de nieuwsbrieven. Lees verder zie ook Jaarverslagen |
Houtzaagmolen de Ster
Molenpark 3 3531 ET Utrecht
verhuur: 030 29 64 204
e-mail: molen@lombok.nl |
